مؤلف مجهول

24

تاريخ آل سلجوق در آناطولى ( فارسي )

صاحب عطا فخر الدين مقام وزارت و معين الدين پروانه مقام پروانگى داشت . معين الدين پروانه و صاحب عطا مأمور بردن سلجوق خاتون دختر ركن الدين قليچ ارسلان چهارم براى نامزدش اباقا در سال 676 ه . / 1277 م شدند . در همين هنگام عصيان پسران خطير به وقوع پيوست . در الاوامر العلائيه در اين‌باره آمده است كه : « صاحب و پروانه و امين الدين ميكائيل نائب الحضرة در خدمت مهد همايون قدم در راه نهادند . سلطان غياث الدين را با اتابك مجد الدين و جلال الدين مستوفى و طرمطى بكلربكى به طرف قيصريه روانه كردند و در وقت وداع معين الدين پروانه به تاج الدين گيو كه سرلشكر او بود و به سنان الدين پسر ارسلاندغمش به سرّ فرموده باشد كه من در حركات و سكنات اولاد خطير زنجانى به هيچ وجه آثار خير تفرس نمىكنم و بىگمان ازيشان فتنه عظيم و بلائى اليم صدور خواهد يافت . « 1 » » همچنان كه گفته شد ، هر آن انتظار ناآرامى مىرفت و واقعهء عصيان خطير مطابق پيش‌بينى معين الدين صورت گرفت . ابن خطير فريب شمس الدين گنجه‌اى را خورد و براى ريشه كردن كفر ، برادر خود ضياء الدين را نزديك ملك ظاهر بيبرس پادشاه شام كه از ديرباز با مغولان دشمنى داشت ، فرستاد و از او يارى خواست . اندكى بعد حدود شش هزار تن از سپاهيان شام وارد آناطولى شدند . چون صاحب و پروانه عروس را به حجلهء وصال بردند و شادمانه روى به سوى مملكت نهادند ، در حدود ارزن الروم « 2 » خبر عصيان پسران خطير را شنيدند . پروانه و صاحب ، نزد مغولان رفتند و آنها براى سركوبى آنان به حركت در آمدند . ابن خطير سرانجام به قلعهء لولو « 3 » پناهنده شد و بر اثر خيانت قلعه‌بان ، به دست مغولان افتاد و در نهايت به قتل رسيد . دست و پا و سر و هر عضوى از اعضايش را به جهت كفران نعمت و انزجار از خدمتكاران غدار به هر ديار ارسال كردند « 4 » و اموالش مصادره شد . شمس الدين گنجه‌اى هم گرفتار و اعدام شد . قرامانيان هم در اين بين از دادن باج و خراج مغولان

--> ( 1 ) . الاوامر العلائيه ، ص 661 . ( 2 ) ارزروم نام استانى در شمال شرقى تركيه . اين منطقه بخشى از ارمنستان بزرگ بود و ارمنيان آن را كارين مىناميدند . در سده‌هاى نخستين اسلامى اين شهر قاليقلا ناميده شد . ياقوت ارزن و ارزن الروم را يكى دانسته اما لسترنج معتقد است آن دو يكى نيستند . در سال 441 ه . ق هنگامى كه سلجوقيان شهر ارزن را ويران كردند ، گروه بسيارى از مردم اين شهر به كارين روى آوردند و اين شهر را به ياد خود ارزن ناميدند و براى آن‌كه با نام ارزن خلط نشود ، عنوان روم را بر آن افزودند . از آن تاريخ شهر به نام جديد خود ارزن الروم ناميده شد . در سكه‌هايى كه از عهد سلجوقيان بر جاى مانده ، نام اين شهر به صورتهاى ارزن الروم ، ارزن روم ، ارزنة الروم و ارزروم آمده است . بعدها نام مذكور به صورت « ارض روم » نيز نوشته شد . براى اطلاعات بيشتر ر . ك دايرة المعارف بزرگ اسلامى - ج 7 - ذيل ارزروم . ( 3 ) . قلعه‌اى واقع بين عدنه و نكيده . ( 4 ) . مشكور ، همان كتاب ، ص 316 .